ಶಿವ ಭಕ್ತರು ಶಿವ ಪೂಜೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಈಶ್ವರ ಪೂಜೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಲಿಂಗದ ರೂಪದಲ್ಲಿಯೇ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಕೆಲವರು ಶಿವಲಿಂಗ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇಡೀ ಭಾರತ ದೇಶದಲ್ಲಿ 12 ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಗಳು. ಆದರೆ ನಿಮಗೆ ಗೊತ್ತಾ.. ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗವೇ ಬೇರೆ. ಶಿವಲಿಂಗವೇ ಬೇರೆ. ಎರಡೂ ನೋಡುವುದಕ್ಕೆ ಒಂದೇ ರೀತಿ ಇದ್ದರೂ, ಒಂದೇ ಅಲ್ಲ. ಶಿವಲಿಂಗ ಅತ್ಯಂತ ಪರಿಚಿತ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಭಕ್ತಿಯ ಚಿಹ್ನೆ. ಆದರೆ ಶಿವಲಿಂಗ ಎಂಬ ಪದದ ಜೊತೆಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ಪದ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ ಎಂಬುದು ಹೆಚ್ಚು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇವು ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೋಲಿಕೆಯಾಗಿದ್ದರೂ, ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ಉದ್ದೇಶದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ. ಇದನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡರೆ ಸಾಕು, ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಶಿವನನ್ನು ಹೇಗೆ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಅರ್ಥವಾಗಿ ಬಿಡುತ್ತದೆ.
ಶಿವಲಿಂಗ ಎಂದರೆ ಸ್ತ್ರೀ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ : ಶಿವಲಿಂಗ ಎಂದರೆ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಸಂಕೇತಾತ್ಮಕ ರೂಪ. ಇದು ಶಿವನನ್ನು ಮಾನವ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ ಶಿವನನ್ನು ಶುದ್ಧ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡೀಯ ಶಕ್ತಿ, ನಿರಾಕಾರ, ಅನಂತ ಮತ್ತು ಭೌತಿಕ ರೂಪದಾಚೆಗಿರುವಂತಹ ಶಕ್ತಿ ಎಂಬಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ನಯವಾದ ಸ್ತಂಭಾಕಾರದ ರಚನೆಯು ಸೃಷ್ಟಿಯ ಹಿಂದಿನ ಅವಿನಾಶಿ ಸತ್ಯದ ರೂಪವಾಧರೆ, ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಆಧಾರವನ್ನು ಯೋನಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಶಕ್ತಿ, ಸೃಷ್ಟಿಶೀಲ ಸ್ತ್ರೀ ಶಕ್ತಿಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಮತ್ತ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ. ಒಟ್ಟಾಗಿ ಇದು ಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಚಲನೆ, ಚೈತನ್ಯ ಮತ್ತು ಸೃಷ್ಟಿಯ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಬಹುದು : ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ, ಮನೆಯಲ್ಲಿ, ಹಳ್ಳಿಯ ಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಮರದ ಕೆಳಗೆಯೂ ಸಹ. ಇದರ ಶಕ್ತಿ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸ್ಥಳ ಅಥವಾ ಪುರಾಣ ಕಥೆಯಿಂದ ಬರುವುದಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ. ಶಿವಲಿಂಗಕ್ಕೆ ಪೂಜೆ ಮಾಡುವಾಗ ಭಕ್ತರು ಶಿವನನ್ನು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯವಾಗಿ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಕಥೆ, ಸ್ಥಳ ಅಥವಾ ರೂಪಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಲ್ಲ. ಇದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರು ಪ್ರತಿದಿನ ಶಿವಲಿಂಗಕ್ಕೆ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ನೀರು, ಹಾಲು, ಜೇನುತುಪ್ಪ ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುವುದು ಶಿವನ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯವನ್ನು ಗೌರವಿಸುವ ರೀತಿ. ಶಿವಲಿಂಗ ಎಂದರೆ ಪ್ರದರ್ಶನವಲ್ಲ. ಇದು ದೈನಂದಿನ ಸಂಪರ್ಕ.
ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ ಎಂದರೆ ಶಿವನ ದಿವ್ಯ ಜ್ಯೋತಿ : ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ ಎನ್ನುವುದು ಸಂಕೇತಾತ್ಮಕ ಶಿವಲಿಂಗವಲ್ಲ. ಇದು ಶಿವನು ದಿವ್ಯ ಜ್ಯೋತಿ (ಬೆಳಕಿನ ರೂಪ) ಸ್ತಂಭವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾದ ಸ್ಥಳ ಎನ್ನುವುದು ನಂಬಿಕೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಶೈವ ಗ್ರಂಥಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಒಂದು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡೀಯ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಶಿವನು ಮಾನವ ಅಥವಾ ಭೌತಿಕ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲದೆ, ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲದ ಬೆಳಕಿನ ಸ್ತಂಭವಾಗಿ ತನ್ನನ್ನು ತೋರಿಸಿದನು. ಆ ಅನಂತ ಜ್ಯೋತಿಯು ಸ್ವರ್ಗ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಮೀರಿ ಹರಡಿತ್ತು. ಇದು ಶಿವನ ನಿಜವಾದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿತು. ಭಾರತದ ಕೆಲವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಆ ಜ್ಯೋತಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಇಂತಹ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ ಅಂದರೆ “ಬೆಳಕಿನ ಲಿಂಗಗಳು”. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಹನ್ನೆರಡು ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಗಳಿವೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ಕಾಶಿ ವಿಶ್ವನಾಥ, ಸೋಮನಾಥ, ಕೇದಾರನಾಥ, ಮಹಾಕಾಳೇಶ್ವರ, ರಾಮೇಶ್ವರಂ ಮುಂತಾದವು. ಪ್ರತಿ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಕ್ಕೂ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪುರಾಣ ಕಥೆ ಇದೆ ಅಲ್ಲಿ ಶಿವನು ಈ ಜ್ಯೋತಿ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾಗಿ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಿದನು, ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿದನು ಅಥವಾ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಮರಳಿ ತಂದವನು ಎಂಬ ಕಥೆಗಳಿವೆ.
ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಗಳ ಮಹತ್ವ ಮಾನವರಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದುದಲ್ಲ. ದೈವೀ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಬಂದಂತಹವು.. ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಗಳು ಸ್ವಯಂಭು (ಸ್ವಯಂ ಉದ್ಭವಿತ) ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಮನುಷ್ಯರು ಮಾಡಿದ್ದಲ್ಲ, ಶಿವನ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ್ದು. ಸಂಕೇತ vs ಮೂಲ ಇದೇ ಇವುಗಳ ಮಧ್ಯದ ಮುಖ್ಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸ.
ಶಿವಲಿಂಗ ಶಿವನ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯದ ಸಂಕೇತ. ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ ಆ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯದ ಮೂಲ ಸ್ಥಾನ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಶಿವಲಿಂಗ ಭಕ್ತಿಯಿದ್ದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇರಬಹುದು. ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ ಕೇವಲ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಇದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಶಿವನ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡೀಯ ಶಕ್ತಿ ನೇರವಾಗಿ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಿಕೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ ದೇವಾಲಯಗಳು ವಿಶೇಷ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಾಗಿವೆ. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುವುದು ಕೇವಲ ಪೂಜೆಯಲ್ಲ. ದೈವೀ ಜ್ಯೋತಿ ಭೌತಿಕ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುವುದು.
ಶಿವಲಿಂಗ ಮತ್ತು ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ ಎರಡರಲ್ಲೂ ನೀರು, ಹೂವುಗಳು, ಮಂತ್ರೋಚ್ಚಾರಣೆ ಮುಂತಾದ ಆಚರಣೆಗಳಿವೆ. ಆದರೆ ಉದ್ದೇಶ ಬೇರೆ. ಶಿವಲಿಂಗ ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ಶಿವನನ್ನು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಕಂಡರೆ, ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಕ್ಕೆ ಯಾತ್ರೆ ಮಾಡುವಾಗ ಭಕ್ತರು ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಶಿವನು ಅನಂತ ಸ್ವರೂಪಿಯಾಗಿ ಬಂದ ಸ್ಥಳ. ಇದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಅನೇಕ ಭಕ್ತರು ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಹನ್ನೆರಡು ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಗಳ ದರ್ಶನ ಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ.
