ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಅದರದ್ದೇ ಆದ ಶಕ್ತಿ ಇರುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವುದು ನಂಬಿಕೆ. ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಮಲಗಲು ಹೋಗುವವರಿದ್ದಾರೆ. ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಇವತ್ತಿಗೂ ಅದೆಷ್ಟೋ ಯುವಕರು ರಾತ್ರಿ ವೇಳೆ ಮಲಗುವುದು ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿಯೇ. ಕೆಲ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಅದಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಇಲ್ಲವಾದರೂ.. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಅಲ್ಲಿಯದೇ ಸ್ಥಳೀಯ ಕಾರಣಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ.. ಚೌಸಟ್ ಯೋಗಿನಿ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ರಾತ್ರಿ ಹೊತ್ತು ಮಲಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಚೌಸಟ್ ಎಂದರೆ 64 ಯೋಗಿನಿಯರು ಇರುವ ದೇವಸ್ಥಾನ ಎಂದರ್ಥ. ಇದು ಇರುವುದು ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ. ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಮೊರೆನಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮಿಟವಾಲಿ ಗ್ರಾಮದ ದೇವಸ್ಥಾನ ಕಟ್ಟಿಸಿದ್ದು ರಜಪೂತರು. ಕ್ರಿ. ಶ. 1323 ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಈ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಬಗ್ಗೆ ವಿಶೇಷ ನಂಬಿಕೆ ಹಾಗೂ ಕಥೆಗಳಿವೆ.
ಈ ಪ್ರಾಚೀನ ದೇವಾಲಯ ನಿಜಕ್ಕೂ ನಿಗೂಢ. ತಂತ್ರ ಸಾಧನೆ ಮತ್ತು ಯೋಗಿನಿ ಆರಾಧನೆಯ ಕೇಂದ್ರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುವ ಈ ದೇವಾಲಯ ಭಾರತದ ನಾಲ್ಕು ಅರವತ್ನಾಲ್ಕು ಯೋಗಿನಿ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಇದೇ ರೀತಿಯ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು ಅಂದ್ರೆ ಅರವತ್ನಾಲ್ಕು ಯೋಗಿನಿ ದೇವಾಲಯಗಳು ಎರಡು ಒಡಿಶಾದಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ಇನ್ನೆರಡು ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿವೆ.
ಮಿಟವಾಲಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿರುವ ದೇವಾಲಯ ವನ್ನು ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಚೌಸತ್ ಯೋಗಿನಿ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಾಧನಾ ಮತ್ತು ಯೋಗಿನಿ ಆರಾಧನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರ. ಇಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರು ತಂತ್ರ ವಿದ್ಯೆಯ ಆಳವಾದ ಧ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಯೋಗಿನಿಯರ ಆರಾಧನೆಯ ಮೂಲಕ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ತಂತ್ರ ಸಾಧನದಲ್ಲಿ ಈ ದೇವಾಲಯವು ವಿಶೇಷ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಹಿಂದೆ ದೂರದ ಊರುಗಳಿಂದ ತಂತ್ರ-ಮಂತ್ರ ಕಲಿಯಲು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದರು.
ಈ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ 64 ಕೋಣೆಗಳಿವೆ ಮತ್ತು ಈ ಎಲ್ಲಾ 64 ಕೋಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಪರಮಾತ್ಮ ಶಿವನ ಭವ್ಯವಾದ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ವೃತ್ತಾಕಾರದ ರಚನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯದ ರಚನೆಯು ದೆಹಲಿಯ ಹಳೆಯ ಸಂಸತ್ ಭವನವನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ! ದೇವಾಲಯದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ತೆರೆದ ಮಂಟಪವಿದೆ. ಈ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಭವ್ಯವಾದ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಸಹ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಮಂಟಪದ ಸುತ್ತಲೂ 64 ಕೊಠಡಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಶಿವಲಿಂಗದ ಜೊತೆಗೆ ಯೋಗಿನಿಯ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ 64 ಶಿವಲಿಂಗಗಳ ಜೊತೆಗೆ 64 ಯೋಗಿನಿಯರ ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನೂ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಪೈಕಿ ಕೆಲವು ಮೂರ್ತಿಗಳು ಈಗ ಕಳವಾಗಿವೆ. ತಂತ್ರ ಸಾಧನೆಗಾಗಿ 64 ಯೋಗಿನಿಯರ ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಚೌಸಟ್ ಯೋಗಿನಿ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ರೀತಿಯ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶಕ್ತಿ ಇದೆ. ಈ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶಕ್ತಿಯು ಸಾಧಕರಿಗೆ ಧ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಸಾಧನೆ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರ ಪ್ರಕಾರ ಈ ದೇವಾಲಯವು ಈಗಲೂ ಶಿವನ ತಂತ್ರ ಸಾಧನೆಯ ರಕ್ಷಾಕವಚದಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ರಾತ್ರಿ ವೇಳೆ ಈ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ತಂಗಲು ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ. ಈ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಶಿವನ ಯೋಗಿನಿಯರು ಜಾಗೃತಗೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ.
ಹೌದು, ಶಿವನ ಯೋಗಿನಿಯರು ಜಾಗೃತರಾಗಿರುವ ಈ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಕೂಡಾ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ನೋಡಲು ಪ್ರಯತ್ನ ಪಟ್ಟ ಹಲವರಿಗೆ ವಿಚಿತ್ರ ಅನುಭವಗಳಾಗಿವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಹೆದರುವ ಅನೇಕರು ಈ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಬೆಳಗ್ಗೆ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ರಾತ್ರಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ದೇವಸ್ಥಾನದಿಂದ ಜಾಗ ಖಾಲಿ ಮಾಡ್ತಾರೆ.
